Madera, portugalska wyspa położona na Oceanie Atlantyckim, jest prawdziwym rajem dla miłośników aktywnego wypoczynku i pieszych wędrówek. To, co wyróżnia ten wulkaniczny skrawek lądu spośród innych turystycznych destynacji, to unikalna sieć kanałów irygacyjnych zwanych lewadami, które z czasem przekształciły się w jedne z najpiękniejszych szlaków trekkingowych na świecie. Dzięki nim turyści mogą poznać niezwykłą przyrodę wyspy, podziwiać zapierające dech w piersiach widoki i doświadczyć bliskości z naturą w jej najczystszej postaci.

Czym są lewady i jak powstały?

Lewady (z portugalskiego „levada”) to system kanałów nawadniających, które zostały stworzone na Maderze już w XV wieku. Ich głównym celem było doprowadzenie wody z wilgotnej, północnej części wyspy do suchszych terenów południowych, gdzie rozwijało się rolnictwo. Przez wieki sieć lewad była rozbudowywana, osiągając obecnie łączną długość ponad 2000 kilometrów.

Ciekawostka: Słowo „levada” pochodzi od portugalskiego czasownika „levar”, oznaczającego „nieść” – co doskonale oddaje funkcję tych kanałów, niosących życiodajną wodę przez górzysty teren wyspy.

To, co początkowo było jedynie praktycznym rozwiązaniem inżynieryjnym, z czasem stało się jedną z największych atrakcji turystycznych Madery. Wzdłuż kanałów powstały ścieżki konserwacyjne, które dziś służą jako doskonałe szlaki trekkingowe. Prowadzą one przez najbardziej malownicze zakątki wyspy – gęste lasy wawrzynowe, strome zbocza gór, tunele wykute w skałach oraz punkty widokowe oferujące zapierającą dech panoramę oceanu.

Najpiękniejsze lewady Madery

Spośród setek kilometrów lewad, kilka tras zasługuje na szczególną uwagę ze względu na swoje wyjątkowe walory krajobrazowe i przyrodnicze. Oto najpiękniejsze z nich:

Levada do Caldeirão Verde

To jedna z najbardziej popularnych tras na wyspie, prowadząca przez las wawrzynowy Laurissilva, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Szlak rozpoczyna się w urokliwej miejscowości Queimadas i prowadzi do spektakularnego wodospadu Caldeirão Verde. Trasa o długości około 13 km (w obie strony) jest umiarkowanie trudna, a jej przejście zajmuje około 5-6 godzin. Po drodze turyści przechodzą przez kilka mrocznych tuneli (warto zabrać latarkę) i podziwiają bujną, endemiczną roślinność Madery. Levada do Caldeirão Verde oferuje niezapomniane doświadczenie obcowania z dziką przyrodą oraz możliwość przedłużenia wędrówki do jeszcze bardziej odległego i równie zachwycającego wodospadu Caldeirão do Inferno.

Levada das 25 Fontes

Nazwa tej lewady oznacza „25 źródeł” i doskonale oddaje jej magiczny charakter. Trasa prowadzi do urzekającego miejsca, gdzie liczne strumienie spływają po omszałych skałach, tworząc niezwykły, niemal baśniowy krajobraz. Szlak rozpoczyna się w Rabaçal i ma długość około 11 km (w obie strony). Jest to trasa o średnim stopniu trudności, którą można pokonać w około 4-5 godzin. Levada das 25 Fontes zachwyca różnorodnością krajobrazów i bogactwem wodnych formacji i często łączona jest z pobliską Levada do Risco, co pozwala zobaczyć dwa wyjątkowe miejsca podczas jednej wycieczki.

Levada do Rei

Znana również jako „Lewada Króla”, jest jedną z łatwiejszych i bardziej dostępnych tras na Maderze. Rozpoczyna się w São Jorge i prowadzi przez gęsty, pełen życia las do krystalicznie czystych źródeł rzeki Rei. Ta 10-kilometrowa trasa (w obie strony) jest idealna dla początkujących wędrowców i rodzin z dziećmi. Przejście zajmuje około 3-4 godzin, a po drodze można podziwiać bogatą florę wyspy oraz malownicze, zielone doliny. Levada do Rei jest doskonałym wprowadzeniem do świata maderskich lewad i oferuje przyjemny cień nawet w upalne dni, co czyni ją doskonałym wyborem podczas letnich miesięcy.

Najciekawsze szlaki trekkingowe poza systemem lewad

Choć lewady są niewątpliwą wizytówką Madery, wyspa oferuje również tradycyjne szlaki górskie, które zaprowadzą nas w najbardziej spektakularne i niedostępne miejsca.

Pico do Arieiro do Pico Ruivo

To prawdopodobnie najbardziej spektakularny szlak na Maderze, łączący dwa najwyższe szczyty wyspy. Trasa rozpoczyna się na Pico do Arieiro (1818 m n.p.m.) i prowadzi przez ostre grzbiety górskie do Pico Ruivo (1862 m n.p.m.), oferując niesamowite widoki na skaliste góry, głębokie doliny i czasem nawet magiczne morze chmur zalegające poniżej. Szlak o długości około 14 km (w obie strony) jest wymagający, z licznymi stromymi podejściami i zejściami oraz kilkoma wykutymi w skale tunelami. Przejście zajmuje około 6-7 godzin. Trasa Pico do Arieiro do Pico Ruivo to prawdziwa uczta dla oczu i ducha, szczególnie magiczna o wschodzie słońca, gdy pierwsze złote promienie oświetlają majestatyczne górskie grzbiety.

Vereda da Ponta de São Lourenço

Ten wyjątkowy szlak prowadzi przez najbardziej wysunięty na wschód półwysep Madery, oferując zupełnie inny krajobraz niż reszta wyspy. Zamiast bujnej roślinności, turyści podziwiają tu surowe, czerwonawe wulkaniczne formacje skalne, dramatyczne klify opadające wprost do oceanu i ukryte turkusowe zatoki. Trasa o długości około 8 km (w obie strony) jest stosunkowo łatwa, choć brak cienia może być wyzwaniem w upalne dni. Przejście zajmuje około 3-4 godzin. Ponta de São Lourenço ukazuje zupełnie inne, pustynne oblicze Madery i jest idealnym miejscem do obserwacji ptaków morskich oraz podziwiania intensywnych wschodów i zachodów słońca nad Atlantykiem.

Praktyczne wskazówki dla wędrowców

Aby w pełni cieszyć się pięknem lewad i szlaków trekkingowych Madery, warto pamiętać o kilku istotnych kwestiach:

• Odpowiednie przygotowanie jest kluczem do udanej wędrówki. Nawet łatwiejsze trasy wymagają wygodnego obuwia trekkingowego z dobrą przyczepnością. Pogoda na Maderze może zmieniać się szybko, dlatego warto zabrać ze sobą lekką kurtkę przeciwdeszczową, nawet jeśli dzień zapowiada się słonecznie.
• Bezpieczeństwo powinno być zawsze na pierwszym miejscu. Niektóre lewady prowadzą wzdłuż stromych zboczy, często bez barierek zabezpieczających. Osoby z lękiem wysokości powinny dokładnie sprawdzić opisy tras przed wyruszeniem. Pamiętaj również o zabraniu mocnej latarki, gdyż wiele szlaków prowadzi przez długie, ciemne tunele.
• Transport publiczny na Maderze dociera do wielu punktów startowych popularnych szlaków, jednak w niektórych przypadkach wygodniejszym rozwiązaniem może być wynajęcie samochodu lub skorzystanie z wycieczek organizowanych przez lokalne biura podróży.
• Najlepszy czas na wędrówki to wiosna (kwiecień-maj), gdy kwitną dzikie kwiaty, i wczesna jesień (wrzesień-październik), gdy temperatury są przyjemne, a przyroda najbardziej urokliwa. Latem na niektórych trasach może być bardzo gorąco, a zimą niektóre szlaki mogą być czasowo zamknięte ze względu na trudne warunki pogodowe.

Pamiętaj: Przed wyruszeniem na szlak zawsze sprawdź aktualne informacje o jego dostępności. Po intensywnych opadach deszczu niektóre lewady mogą być czasowo zamknięte ze względów bezpieczeństwa. Lokalne centra informacji turystycznej dysponują zawsze najświeższymi danymi.

Dlaczego warto wybrać się na lewady Madery?

Wędrówki lewadami to nie tylko aktywność fizyczna, ale także niepowtarzalna okazja do poznania unikalnego ekosystemu wyspy. Madera jest domem dla wielu endemicznych gatunków roślin i zwierząt, których nie spotkamy nigdzie indziej na świecie. Podczas trekkingu możemy obserwować rzadkie ptaki, podziwiać kwitnące orchidee czy charakterystyczne drzewa wawrzynowe, które tworzą pradawny las przypominający ten z epoki trzeciorzędu.

Lewady Madery to również fascynująca żywa lekcja historii i inżynierii. Te imponujące konstrukcje, budowane często w ekstremalnie trudnych warunkach, na stromych zboczach gór i w niedostępnych dolinach, świadczą o niezwykłej determinacji i pomysłowości mieszkańców wyspy, którzy przez wieki walczyli o każdą cenną kroplę wody dla swoich upraw.

Wreszcie, wędrówki po Maderze to doskonały sposób na odkrycie prawdziwego charakteru wyspy, z dala od zatłoczonych turystycznych kurortów. To właśnie na szlakach możemy spotkać lokalnych mieszkańców pracujących przy uprawach, zobaczyć tradycyjne tarasy rolne wspinające się po zboczach gór i doświadczyć autentycznej kultury tego fascynującego miejsca. Nic nie smakuje lepiej niż lokalny posiłek w małej restauracji po dniu spędzonym na szlaku!

Niezależnie od tego, czy jesteś doświadczonym trekkerem szukającym wyzwań na stromych górskich ścieżkach, czy turystą preferującym spokojne spacery w pięknych okolicznościach przyrody, lewady i szlaki trekkingowe Madery z pewnością spełnią Twoje oczekiwania. Oferują one niezapomniane wrażenia i widoki, które na długo pozostaną w pamięci jako kwintesencja tego, co najpiękniejsze w portugalskiej Perle Atlantyku.